KONUT GÜNDEMİ - Açık Alan Derneği-Derin Yoksulluk Ağı, “Derin Yoksulluğa Karşı: Yalnız Değilsin Projesi” kapsamında görüştüğü 20 bekar annenin barınma deneyimlerini raporlaştırdı.
“Derin Yoksulluk Koşullarında Yaşayan 20 Yalnız Annenin Barınma Sorunu” başlıklı çalışma; kira, faturalar, güvenlik ve sağlıksız barınma koşullarını annelerin anlatıları üzerinden ele alıyor.
Projenin başlangıcında yedi anne gecekonduda, 13 anne apartman dairesinde yaşıyordu. Dokuz ay sonra yapılan görüşmelerde ise 11 annenin sağlıklı olmayan apartman dairelerinde yaşamaya devam ettiği, iki hanenin geçim koşulları nedeniyle apartmandan gecekonduya taşındığı belirtildi.
NE KADAR KİRA ÖDÜYORLAR?
Görüşülen 20 bekar annenin 18’i kiracı. Ev sahibi olmayan diğer iki hane ise kira ödemiyor.
Annelerin ödediği kiralar 6 bin 500 TL ile 35 bin TL arasında değişirken, ortalama kira 15 bin TL. Raporda, Temmuz 2026 zammının ardından ortalama Sosyal ve Ekonomik Destek (SED) ödemesinin 11 bin 38 TL’ye yükseldiği de hatırlatılıyor.
Hanelerin en fazla zorlandığı gider de kira. 20 haneden 18’i en ağır gider olarak kirayı, 15’i ikinci sırada gıdayı, 10’u ise üçüncü sırada faturaları gösteriyor.
Raporda bir anne geçimini şöyle anlatıyor: “Dolapta sadece zeytin var. Sabah zeytin süt verdim çocuklara. 1 lira kazansam kiraya katıyorum.”
Görüşülen hanelerin 13’ünde tadilat ihtiyacı, 10’unda rutubet ve küf, altısında böcek, haşere ya da fare sorunu bulunuyor. Dört hanede ise kırık kapı, yetersiz sokak aydınlatması ya da yaşanılan bölgedeki suç oranı gibi nedenlerle güvenlik sorunu yaşanıyor.
Raporda “güncel barınma sorunu yaşamıyor” olarak değerlendirilen altı hanenin dördü de gecekonduda yaşıyor. Bu hanelerin fare, böcek ve tadilat sorunlarına rağmen düşük kira ödedikleri ya da hiç kira ödemedikleri için ev sahiplerinden onarım talep edemedikleri ve başka bir eve taşınamadıkları belirtiliyor.
EVDEN ÇIKARILMA RİSKİ...
Projenin ilk görüşmelerinde altı hane evden çıkarılma riskiyle karşı karşıyayken, dokuzuncu ayda güncel barınma sorunu yaşayan hane sayısı 14’e çıktı.
Bu süre içinde altı hane ev değiştirdi. Bunların üçü zorla tahliye, biri artan kira, ikisi ise ailevi nedenlerle taşındı. Dört hane kira zamları, dört hane de sosyal yardımın kesintiye uğraması nedeniyle kirayı ödeyemedi.
20 hanenin 16’sı kira ya da faturalarını ödeyemediği için tahliye tehdidi, elektrik veya su kesintisi gibi durumlarla karşılaştığını söyledi.
12 anne bulabildiği evlerin kiralarının yüksek olduğunu, 11’i evlerin fiziksel koşullarının kötü olduğunu söyledi. 10 anne yaşadığı bölgede ev bulamadığını belirtirken, altı anne medeni durumu ya da ayrımcılık nedeniyle kendisine kiralık ev verilmediğini ifade etti.
Raporda yer verilen bir anne, evden çıkarıldıktan sonra yaşadıklarını, “Yalnız anneyim diye kimse ev vermedi. Aracı olacak kimsem de yoktu” sözleriyle anlatıyor.
Barınma güvencesizliği, şiddetten uzaklaşmaya çalışan kadınlar açısından başka sorunları da beraberinde getiriyor. Eşinden şiddet gördüğü için adresini kendi üzerine alamadığını söyleyen bir anne, adres gösteremediği için sosyal yardıma erişemediğini ve çocuklarını okula kaydettiremediğini anlatıyor.
SOSYAL YARDIM KESİLİNCE KİRA DA KESİLİYOR
Rapordaki anlatılar, sosyal yardımdaki kesintilerin barınma hakkını doğrudan etkilediğini gösteriyor.
15 hane sosyal yardım kesildiğinde, 10 hane ise kira ve diğer giderlere zam geldiğinde temel barınma masraflarını karşılamakta zorlandığını belirtti.
Adres değişikliği nedeniyle yardımın kesilmesi, çocuklara bakacak kimse bulunmadığı için günlük işe gidilememesi ya da sağlık sorunları annelerin kira borcunu artıran nedenler arasında.
Bir anne, “Sosyal yardım kesilince kiramı ödeyemiyorum, ödeyemeyince evden çıkartıyorlar” diyor.
Sık sık ev değiştirmek bekar annelerin yaşamını değil, çocukların eğitimini de kesintiye uğratıyor.
Rapordaki tanıklıklarda adres değişikliği nedeniyle okul değiştiren, devamsızlığı artan ya da okula devam edemeyen çocuklardan söz ediliyor. Bir anne, çocuklarının ev değişiklikleri nedeniyle okullarının sürekli değiştiğini ve “tam alışırlarken” yeniden okul değiştirmek zorunda kaldıklarını anlatıyor.
Bir başka hanede ise annenin çalışıp kirayı ödeyebilmesi için büyük çocuğun kardeşlerine baktığı ve bu nedenle okula gidemediği aktarılıyor.
Elektrik ve internet kesintileri de çocukların eğitimini etkiliyor. Bir anne, internet kesildiğinde çocuklarının ödevlerini yapamadığını; bir diğeri ise aylarca su kesintisi yaşadıklarını ve çocuklarını yıkamak için su taşımak zorunda kaldığını anlatıyor.
ORTAK TALEP: SOSYAL KONUT
Raporda yer alan 20 annenin tamamı “yalnız annelere yönelik sosyal konut” talebinde bulundu.
Bunun yanında beş anne küçük çocuklar için gündüz bakımevi, dört anne ev eşyası ve ilaçlama, iki anne güvenli konut, bir anne ise engelli çocuğu için evde bakım desteği istedi.
Annelerden biri talebini, “Bir oda olsun benim olsun yeter” sözleriyle ifade ediyor. Bir başkası ise sosyal konutun kira yükünü azaltacağını, böylece çocuklarının beslenmesi ile kira arasında seçim yapmak zorunda kalmayacağını söylüyor.
Proje kapsamında Açık Alan Derneği-Derin Yoksulluk Ağı 10 haneye kira, 15 haneye fatura, iki haneye taşınma desteği sağladı; iki hanenin de altı aylık kreş ücretini karşıladı. Rapora göre 15 hanenin altı ay boyunca toplam 190 faturası ödendi.